Polscy architekci w Odessie

"Ziemia Krzeszowicka" » Polscy architekci w Odessie


Nazwiska architektów polskiej plejady są dobrze znane w Odessie, a troje z nich Gąsiorowski, Włodek i Tołwiński zaliczają się do najwybitniejszych twórców Południowej Palmiry – obok Włochów: Georgija Torriccellego, Franca Boffo, Ivana Dallaklawa, Franczesko Morandi oraz Oleksandra Bernardaci, Niemców: Paula Klejna, Hermana Szewrembrandta i Semena Landesmana, Czecha Wincentego Prohaski, Żydów: Moiseja Lyneckiego, Adolfa Minkosa oraz Fiodera Troupianskiego, Ukraińców: Jakowa Ponomarenko, Jurija Dmitrienko i Fiodora Nesturcha, Rosjan: Iwana Kozłowa oraz Leonida Czernigowa. Ten spis pokazuje, jak bardzo duży był wkład przedstawicieli narodu polskiego w rozbudowę Odessy, prawdziwie międzynarodowego miasta na brzegu Morza Czarnego.
Należy zaznaczyć, że do rewolucji 1917 roku wspólnota polska była jedną z największych w mieście, miała własną szkołę i świątynie. Według danych spisu z 1897 roku język polski wskazało jako ojczysty 17,4 tysięcy osób z 403,8 tysięcy zamieszkałych w okręgu miejskim. Z tego wynika, że na każdych 23 Odessyjczyków przypadał jeden Polak. Ci ludzie należeli do różnych warstw społecznych i mieszkali w całym mieście zarówno w elitarnym centrum, jak również w gorszych okolicach. Co prawda, istniała polska dzielnica, poza granicami miejskiej zabudowy – na Południe od Dalnych Młynów znajdowało się skupisko polskich chutorów, znane pod nazwą Kursaki. Obecnie jest to dzielnica sektora prywatnego między ulicami Malinowskiego, Rekordną i Breusa. Wśród urodzonych w Kursakach był prawnik Andrzej Wyszyński – postać bardzo kontrowersyjna, główny prokurator ZSRR w latach «Wielkiego terroru», jak również jeden z twórców prawnego systemu Związku Radzieckiego i współczesnej Ukrainy.
Po rewolucji ziemie zostały znacjonalizowane, wielu z właścicieli ziemskich wyjechało do Polski, a jeszcze więcej – do USA i do krajów Ameryki Południowej.
Jeszcze jednym centrum polskiej wspólnoty przez długi okres był kwartał na wschód od Dalnych Młynów w rejonie współczesnych Zawodskich (Fabrycznych) zaułków. Tam do końca lat 30. istniała nawet polska szkoła. Później polski ośrodek w Odessie malał i już według spisu z 2001 roku Polakami nazywało się nieco ponad tysiąc osób.
Wielu odessyjczyków ma polskie korzenie i są z tego dumni. Wspólnie z innymi mieszkańcami miasta oni stworzyli przyszłość Odessy – miasta znanego z poczucia humoru i wspaniałej architektury.


Bibliografia

1. Архитектура. Краткий справочник. — Минск: Харвест, 2004. — 622с.
2. Kiriczenko Eugenia. Русская архитектура 1830-1910-х годов. — Москва: Искусство. — 1982. — 399с.
3. Herligi Patricia. Одесса История 1794-1914. — Одесса: Optimum, 2009. — 210 с. — 485с.
4. Первая всеобщая перепись населения Российской империи. Город Одесса. Санкт-Петербург, 1904. — 190с.
5. Pilawskij Walentin. Архитектура Одессы: Стиль и время. — Одесса: Optimum, 2010. — 133с.
6. Pilawskij Walentin. Зодчие Одессы. Историко-архитектурные очерки. — Одесса: Optimum, 2009. — 210с.
7. Timofeenko Władimir. Одесса. Историко-архитектурный очерк. — Киев: Будивельник, 1984. — 158с.